Wyobraźmy sobie, że pewne małżeństwo rozwiodło się bez orzekania o winie. Mąż naciskał na szybkie rozstanie. A żona nie oponowała – uznała, że po prostu im się nie udało, bo od roku się między nimi nie układało. Po zakończeniu sprawy, była już żona dowiedziała się przypadkowo, że mąż w tym samym czasie, gdy pojawiły się problemy małżeńskie, miał kochankę i właśnie urodziło im się dziecko. 3 miesiące po rozwodzie. Co w takiej sytuacji? Czy można wtedy żądać zmiany wyroku rozwodowego i domagać się wyłącznej winy męża?

Polskie prawo przewiduje możliwość ponownego przyjrzenia się zakończonej sprawie cywilnej – poprzez złożenie tzw. skargi o wznowienie postępowania – ale tylko w ściśle określonych przypadkach.

W tym artykule wyjaśnię Ci kiedy takie wznowienie postępowania jest dozwolone, a kiedy – wykluczone.

Podstawowe warunki

Zacznijmy od zakazu wznowienia. Kodeks postępowania cywilnego (k.p.c.) wyraźnie zabrania wznowienia sprawy rozwodowej, jeśli któraś ze stron po rozwodzie zawarła kolejny związek małżeński (art. 400 k.p.c.).

Praktycznie oznacza to: jeśli była żona nie wyszła ponownie za mąż (ani jej były mąż), wznowienie jest potencjalnie możliwe. Jeśli natomiast któraś strona wzięła kolejny ślub, wznowienie w sprawie rozwodowej nie przejdzie.

Ponadto trzeba pamiętać o proceduralnych ograniczeniach: skargę o wznowienie można złożyć tylko raz w tej samej sprawie. Jest to środek nadzwyczajny. Trzeba też dotrzymać terminu: przepisy przewidują na to 3 miesiące od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia oraz zawierają granicę (obecnie 10 lat) od uprawomocnienia się wyroku. Dlatego była żona musiałaby złożyć skargę w ciągu 3 miesięcy od odkrycia romansu i dziecka, a nie później niż 10 lat od rozwodu.

To jednak nie wszystko – by starać się o wznowienie postępowania trzeba spełnić także inne warunki. Przepisy dają prawo ubiegania się o możliwość wznowienia postępowania tylko w ściśle określonych przypadkach.

Nowe fakty i dowody a wznowienie – czy romans i dziecko to powód do wznowienia rozwodu?

Najpierw trochę teorii. Czyli zobaczmy, co konkretnie mówią przepisy na ten temat:

Można żądać wznowienia postępowania, jeśli:

1. w składzie sądu była osoba nieuprawniona albo orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed prawomocnością nie mogła żądać wyłączenia;
2. strona nie miała zdolności sądowej/procesowej albo nie była należycie reprezentowana, albo wskutek naruszenia prawa była pozbawiona możności działania (z zastrzeżeniami wskazanymi w przepisie 401 k.p.c.);
3. Trybunał Konstytucyjny orzekł niezgodność aktu normatywnego (z Konstytucją/ratyfikowaną umową/ustawą), na podstawie którego wydano orzeczenie;
4. wyrok oparto na dokumencie podrobionym/przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym;
5. wyrok uzyskano za pomocą przestępstwa;
6. w razie późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku dotyczącego tego samego stosunku prawnego albo wykrycia faktów/środków dowodowych mogących wpłynąć na wynik, z których strona nie mogła skorzystać wcześniej;
7. jeśli na treść wyroku wpłynęło postanowienie niekończące postępowania, wydane na podstawie aktu uznanego przez TK za niezgodny, uchylone/zmienione zgodnie z art. 416¹ k.p.c.

W naszym przykładzie, podstawa wznowienia mogłaby dotyczyć późniejszego wykrycia faktów lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

Oznacza to, że fakty ujawnione po prawomocnym rozwodzie mogą być powodem do wznowienia tylko wtedy, gdy:

• istniały w czasie prawomocnie zakończonego postępowania, przed uprawomocnieniem się zaskarżonego orzeczenia

• strona nie mogła z nich skorzystać, gdyż były dla niej nieznane i wówczas można je traktować jako nieujawnione – strona nie miała do nich dostępu i nie musiała ich znać (były np. ukryte)

• mogły wpłynąć na rozstrzygnięcie (zmienić wynik procesu)

Zatem ukryty romans męża i nieślubne dziecko to fakty, których żona mogła nie znać podczas sprawy. Gdyby je znała, niewykluczone że wnioskowałaby o rozwód z wyłącznej winy męża, co dawałoby jej prawo do różnych przywilejów (np. alimentów).

Warto pamiętać, że w przypadku oparcia skargi o wznowienie postępowania na twierdzeniu o wykryciu nowych okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, konieczne jest wskazanie, na czym wpływ tych nowych okoliczności faktycznych czy środków dowodowych na wynik sprawy miałby polegać. Sąd rozpoznający skargę będzie musiał wówczas ocenić, czy te nowe okoliczności mogły zmienić treść wyroku. Czy biorąc pod uwagę materiał dowodowy doszłoby do określonego rozstrzygnięcia.

W praktyce oznacza to, że jeśli romans i dziecko męża wpłynęłyby na orzeczenie (np. ustalenie winy), to sąd może przychylić się do wznowienia.

Innymi słowy, zatajenie istotnych faktów przez drugiego małżonka może być poważnym argumentem, który nadaje się na podstawę wznowienia. Ale nie oznacza to, że zawsze do takiego wznowienia dojdzie. Muszę to wyraźnie podkreślić – nie ma tu żadnego automatyzmu. Każda sprawa, przypadek, rozpatrywane są indywidualnie. 

Kiedy możliwe jest wznowienie sprawy rozwodowej, a kiedy nie – podsumowanie

Podsumowując: formalnie była żona mogłaby spróbować wznowić rozwód, powołując się np. na nowe fakty. Zatajona zdrada męża i nieślubne dziecko to fakty, które mogłyby w teorii wpłynąć na rozstrzygnięcie (ustalenie winy), o ile były ukryte (nieznane stronie) podczas pierwszego procesu. Sąd powinien więc rozważyć, czy te informacje rzeczywiście zmieniłyby wynik sprawy. Jeśli uzna, że tak, może przychylić się do wniosku.

Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniach:

• Jeśli któraś strona zawarła nowe małżeństwo, wznowienie nie będzie dopuszczalne.

• Skargę trzeba złożyć szybko (3 miesiące od dowiedzenia) i terminu nie można przekroczyć.

• Trzeba posiadać konkretne argumenty, o których mowa w przepisach.

• Nawet z mocnym materiałem sąd może uznać, że wyrok by się nie zmienił, i skargę oddalić.

Jeśli jednak warunki zostaną spełnione i sąd uznałby, że ukryte fakty były istotne, teoretycznie możliwe byłoby staranie się o uzyskanie rozwodu z winy męża. Trzeba przy tym pamiętać, że cel wznowienia to naprawa poważnej pomyłki procesowej – nie zaś ochrona uczuć czy zemsta.

Na koniec ważna rzecz: skarga o wznowienie postępowania to nie jest zwykły „wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy”. To nadzwyczajny środek, obwarowany konkretnymi wymogami formalnymi, terminami i warunkami dopuszczalności. W praktyce liczy się nie tylko to, co się wydarzyło, ale też czy dana okoliczność w ogóle mieści się w katalogu podstaw wznowienia, czy da się ją udowodnić i czy skarga jest złożona w odpowiednim czasie.

Warto też pamiętać o czymś, co często umyka w emocjach: skargę o wznowienie co do zasady wnosi się tylko raz w danej sprawie. To oznacza, że precyzja, poprawność podstawy prawnej i sposób zbudowania argumentacji mają ogromne znaczenie — bo nie ma tu miejsca na „spróbuję, a jak nie wyjdzie, to poprawię i złożę jeszcze raz”.

Dlatego zanim podejmiesz decyzję, rozważ konsultację. Taka rozmowa pozwala ocenić: czy w Twojej sytuacji wznowienie jest w ogóle możliwe, jaką podstawę można realnie powołać, jakie dowody będą potrzebne i jak zabezpieczyć terminy. Jeżeli chcesz, możesz też skorzystać ze wsparcia w przygotowaniu takiej skargi — od analizy dokumentów po opracowanie kompletnego pisma.

Jeśli jesteś w podobnej sytuacji i rozważasz wznowienie postępowania rozwodowego, zapraszam do kontaktu — wspólnie sprawdzimy, czy prawo daje w Twojej sprawie realną drogę działania i jak ją przejść możliwie najbezpieczniej.

***

Pamiętaj, że informacje zawarte w tym artykule mają charakter ogólny i nie stanowią porady prawnej. Każda sytuacja jest inna. Jeśli masz pytania, potrzebujesz pomocy lub indywidualnej konsultacji skontaktuj się ze mną.

***

Jeżeli spodobał Ci się ten artykuł lub uważasz go za wartościowy, to będzie mi bardzo miło, jeśli podzielisz się nim z innymi. Daj mi znać w rozwiązaniu jakich problemów mogę Ci jeszcze pomóc.

A po więcej prawniczych ciekawostek zapraszam Cię też na Facebooka i Instagram.